Aby załatwić transport medyczny lub sanitarny w Polsce, potrzebne jest zlecenie od lekarza wystawione w ramach NFZ. Po ocenie stanu pacjenta lekarz decyduje, czy przewóz będzie bezpłatny, częściowo odpłatny (40% dopłaca NFZ), czy w pełni płatny jako usługa komercyjna. Organizacją przewozu zajmuje się zwykle przychodnia POZ, poradnia specjalistyczna lub szpital, z którym pacjent ma zaplanowaną wizytę lub kontynuuje leczenie.

Jak załatwić transport medyczny i sanitarny?

Transport medyczny, sanitarny i pogotowie – czym się różnią?

W polskim systemie ochrony zdrowia funkcjonują trzy różne pojęcia: transport sanitarny, transport medyczny oraz zespół ratownictwa medycznego (pogotowie). Każde z nich dotyczy innej sytuacji pacjenta i odbywa się według innych zasad finansowania.

Transport sanitarny służy przewozowi pacjentów, którzy ze względów zdrowotnych nie mogą bezpiecznie jechać zwykłym środkiem transportu, ale ich stan jest stabilny. Chodzi między innymi o:

• osoby z poważnymi ograniczeniami ruchu,
• pacjentów po wypisie ze szpitala,
• osoby dowożone na leczenie do szpitala, poradni specjalistycznej lub na zabiegi.

Transport medyczny to przewóz pacjentów w ciężkim stanie między szpitalami, często na oddziały o wyższym stopniu referencyjności lub na specjalistyczne badania. Taki przejazd:

• odbywa się wyłącznie na linii szpital–szpital,
• jest organizowany na zlecenie lekarza prowadzącego w szpitalu,
• wymaga obecności lekarza, ratownika lub pielęgniarki, bo stan chorego jest poważny (np. zawał, udar, niewydolność oddechowa).

Pogotowie ratunkowe (Zespół Ratownictwa Medycznego – ZRM) nie służy do planowanych przewozów na wizytę czy badania. Jest wzywane tylko w stanach nagłego zagrożenia życia lub zdrowia, pod numerami 999 lub 112.

Ważne! Nie dzwoń po zespół ratownictwa medycznego, jeśli potrzebny jest jedynie przewóz na planową wizytę, badania albo wypis ze szpitala. Pogotowie wysyłane jest wtedy, gdy trzeba natychmiast ratować zdrowie lub życie.

Transport sanitarny i medyczny są świadczeniami zdrowotnymi, a prawo do ich finansowania przez NFZ zależy od stanu zdrowia i decyzji lekarza. Dla planowania przewozu na wizyty, badania czy po wypisie ze szpitala najczęściej mówimy właśnie o transporcie sanitarnym.

Komu przysługuje bezpłatny transport sanitarny NFZ?

Bezpłatny, czyli w 100% refundowany przez NFZ transport sanitarny, przysługuje tylko w określonych sytuacjach. O tym, czy pacjent spełnia warunki, decyduje lekarz na podstawie przepisów i stanu zdrowia chorego.

Najważniejsze przypadki, w których przysługuje darmowy transport sanitarny, to:

• Konieczność natychmiastowego podjęcia leczenia – np. lekarz POZ podczas wizyty domowej lub w przychodni stwierdza, że pacjenta trzeba szybko przewieźć do szpitala, ale sytuacja nie jest jeszcze stanem nagłego zagrożenia życia (w takim stanie wzywa się ZRM).
• Konieczność zachowania ciągłości leczenia – np. przewóz pacjenta z jednego szpitala do innego na specjalistyczne badania, zabieg lub dalsze leczenie.
• Dysfunkcja narządu ruchu uniemożliwiająca korzystanie z transportu publicznego – pacjent nie może realnie skorzystać z autobusu czy taksówki, a musi dotrzeć do placówki medycznej.

W takich sytuacjach przewóz finansowany jest do najbliższego podmiotu leczniczego udzielającego świadczeń we właściwym zakresie i z powrotem. Oznacza to, że pełna refundacja NFZ dotyczy transportu do najbliższej placówki, która może udzielić potrzebnej pomocy, a nie do dowolnie wybranego, odległego szpitala czy poradni.

Bezpłatny transport sanitarny w ramach podstawowej opieki zdrowotnej (POZ) obejmuje między innymi przewozy:

• z domu na leczenie szpitalne lub w trybie dziennym i z powrotem,
• z miejsca zamieszkania na pierwszą wizytę w poradni specjalistycznej lub na leczenie stomatologiczne i z powrotem,
• z domu na zabiegi i procedury medyczne wynikające z leczenia prowadzonego przez lekarza POZ i z powrotem,
• do zakładów opieki długoterminowej.

Jeśli pacjent przebywa już w szpitalu, to szpital odpowiada za zorganizowanie bezpłatnego transportu sanitarnego między szpitalami oraz z oddziału (w tym SOR) do domu, gdy chory ma poważne ograniczenia ruchowe i nie jest w stanie wrócić samodzielnie.

Częściowo odpłatny transport sanitarny – kiedy dopłaca NFZ 40%?

W wielu sytuacjach pacjent nie spełnia kryteriów pełnej refundacji, ale spełnia warunki do dofinansowania transportu sanitarnego przez NFZ w wysokości 40%. Wtedy chory pokrywa 60% kosztów przejazdu, a reszta pochodzi ze środków publicznych.

Taka forma wsparcia przysługuje, gdy łącznie spełnione są trzy warunki:

• istnieje zlecenie na transport sanitarnego wystawione przez lekarza (lub felczera) ubezpieczenia zdrowotnego,
• pacjent może się poruszać samodzielnie, ale przy korzystaniu z komunikacji publicznej wymaga pomocy innej osoby lub pojazdu dostosowanego do potrzeb osób z niepełnosprawnościami,
• chory cierpi na jedną z chorób wymienionych w rozporządzeniu Ministra Zdrowia.

Do schorzeń uprawniających do częściowej refundacji zalicza się między innymi:

• choroby krwi i narządów krwiotwórczych,
• nowotwory,
• schorzenia oczu,
• zaburzenia przemiany materii,
• choroby psychiczne i zaburzenia zachowania,
• choroby skóry i tkanki podskórnej,
• choroby układu krążenia, oddechowego, nerwowego,
• choroby układu ruchu, trawiennego, moczowo‑płciowego, wydzielania wewnętrznego,
• choroby zakaźne i pasożytnicze,
• urazy, zatrucia, wady wrodzone, zniekształcenia, aberracje chromosomowe.

Informacja o stopniu niesprawności oraz rozpoznaniu jest wpisywana przez lekarza do dokumentacji medycznej, a na tej podstawie wystawiane jest zlecenie na transport częściowo refundowany.

Jak załatwić transport medyczny lub sanitarny krok po kroku?

Procedura załatwienia transportu medycznego lub sanitarnego na NFZ jest podobna niezależnie od tego, czy chodzi o wizytę w poradni, hospitalizację, czy kontynuację leczenia. Przebiega według kilku powtarzalnych kroków.

Krok 1: Wizyta u lekarza

Pierwszym etapem jest kontakt z lekarzem prowadzącym leczenie. Może to być:

• lekarz rodzinny (POZ),
• lekarz specjalista w poradni,
• lekarz w szpitalu, na którego oddziale przebywa pacjent.

Jeśli pacjent nie może dotrzeć do przychodni, w wielu sytuacjach możliwe jest umówienie wizyty domowej lekarza POZ, podczas której zostanie oceniony stan chorego i podjęta decyzja o dalszym postępowaniu.

Krok 2: Ocena stanu zdrowia i wystawienie zlecenia

Na podstawie badania i dokumentacji medycznej lekarz ocenia, czy przewóz jest medycznie uzasadniony i w jakiej formie. W praktyce podejmuje decyzję, czy transport będzie:

• bezpłatny – gdy spełnione są warunki pełnej refundacji,
• częściowo odpłatny – gdy należy się dofinansowanie 40%,
• pełnopłatny – jeśli przepisy NFZ nie przewidują finansowania przewozu w danej sytuacji.

Jeżeli pacjent kwalifikuje się do świadczenia w ramach NFZ, lekarz wystawia zlecenie na transport sanitarny. Dokument ten zawiera między innymi dane pacjenta, rozpoznanie, wskazania medyczne do przewozu oraz informację o rodzaju finansowania (bezpłatny lub częściowo odpłatny).

Zlecenie mogą wystawić:

• lekarz POZ – dla transportu na leczenie szpitalne, do zakładu opieki długoterminowej, na pierwszą wizytę do poradni specjalistycznej lub stomatologicznej, na zabiegi zlecone przez POZ,
• lekarz specjalista – gdy pacjent wymaga dalszego leczenia w innej poradni lub ośrodku,
• lekarz w szpitalu – dla przewozów między szpitalami oraz z oddziału do domu przy istotnej niesprawności ruchowej.

Krok 3: Organizacja transportu przez placówkę

Po otrzymaniu zlecenia pacjent zwykle nie musi sam szukać karetki. Organizacja przewozu należy do placówki medycznej, pod której opieką znajduje się chory:

• w POZ – transport organizuje przychodnia lekarza rodzinnego,
• w poradni specjalistycznej – poradnia zapewnia przewóz na kolejne wizyty, jeśli nadal istnieją wskazania,
• w szpitalu – szpital zamawia karetkę do innego ośrodka lub do domu pacjenta.

Pacjent lub jego bliscy otrzymują informację o dacie, godzinie i miejscu podstawienia ambulansu. Przy przejazdach planowych zlecenie przekazywane jest z wyprzedzeniem, aby można było zaplanować transport na konkretny dzień i godzinę.

W razie wątpliwości, czy dana sytuacja spełnia warunki do refundacji, można zadzwonić na ogólnopolską Telefoniczną Informację Pacjenta NFZ – 800 190 590 i dopytać o indywidualną sytuację.

Transport daleki w POZ powyżej 120 km – jak działa?

Osobną kategorią jest tzw. transport sanitarny daleki w POZ. Dotyczy sytuacji, gdy konieczny jest przewóz na znaczne odległości, czyli łącznie ponad 120 km w obie strony. Nie jest to standardowy transport realizowany z budżetu przychodni, lecz usługa wymagająca zgody NFZ.

Transport daleki może być przyznany między innymi wtedy, gdy:

• pacjent z powodów losowych leczył się w szpitalu za granicą, a jego stan przy wypisie nie pozwala na samodzielny powrót – wówczas przysługuje przewóz od granicy Polski do miejsca zamieszkania,
• pacjent po leczeniu w szpitalu za granicą wymaga kontynuacji terapii w kraju, a jego stan pozwala na podróż karetką – wtedy przewóz odbywa się od granicy do najbliższego szpitala, który może kontynuować leczenie,
• z przyczyn medycznych chory musi korzystać ze świadczeń konkretnej poradni specjalistycznej, oddalonej od domu o ponad 120 km w dwie strony, i nie jest w stanie dotrzeć tam samodzielnie,
• pacjent korzysta z wysokospecjalistycznych świadczeń ambulatoryjnych, dostępnych tylko w nielicznych placówkach, a odległość przekracza 120 km w obie strony i jego stan nie pozwala na samodzielny dojazd.

Aby skorzystać z takiego przewozu, pacjent, rodzina lub opiekun prawny składają wniosek do dyrektora właściwego oddziału wojewódzkiego NFZ. Do wniosku trzeba dołączyć:

• zaświadczenie z zagranicznego szpitala – w przypadku transportu z zagranicy,
• zaświadczenie z poradni specjalistycznej – w przypadku leczenia w kraju w oddalonej placówce.

Lekarz POZ konsultuje zasadność wniosku, ale ostateczną decyzję o przyznaniu transportu dalekiego podejmuje dyrektor oddziału NFZ. Po wydaniu pozytywnej decyzji wyznaczany jest realizator przewozu oraz termin.

Prywatny transport medyczny – kiedy trzeba zapłacić z własnej kieszeni?

Nie w każdej sytuacji przepisy NFZ przewidują finansowanie transportu. Gdy pacjent nie spełnia kryteriów refundacji albo chce jechać do innej, dalszej placówki niż najbliższa, może skorzystać z komercyjnego transportu medycznego.

Prywatny przewóz karetką lub specjalistycznym pojazdem warto rozważyć między innymi gdy:

• stan zdrowia wymaga pozycji leżącej lub opieki personelu, ale lekarz nie może wystawić zlecenia w ramach NFZ,
• pacjent chce być przewieziony do wybranego przez siebie ośrodka, położonego dalej niż najbliższa placówka o odpowiednim profilu,
• trzeba zorganizować transport w terminie, który nie jest możliwy do zrealizowania w ramach publicznego systemu.

Aby zarezerwować prywatny transport, zwykle wystarczy skontaktować się telefonicznie z firmą realizującą przewozy medyczne. Do przygotowania wyceny potrzebne są informacje takie jak:

• stan zdrowia pacjenta i konieczny poziom opieki (np. czy wystarczy ratownik, czy potrzebna jest obecność lekarza),
• konieczna pozycja w trakcie jazdy (leżąca, siedząca, z noszami, z wózkiem),
• masa ciała i ewentualne ograniczenia lokalowe (winda, piętro),
• długość planowanej trasy oraz godzina przewozu.

Koszt takiego transportu jest pokrywany w całości przez pacjenta lub rodzinę i zależy głównie od odległości oraz rodzaju zabezpieczenia medycznego.

Jeśli nie masz pewności, czy w Twojej sytuacji przysługuje transport finansowany przez NFZ, czy trzeba szukać rozwiązania prywatnego, dobrym pierwszym krokiem jest rozmowa z lekarzem prowadzącym oraz kontakt z Telefoniczną Informacją Pacjenta NFZ pod numerem 800 190 590, gdzie można uzyskać bezpłatną informację o przysługujących uprawnieniach.